Je hebt vast al veel top 10-lijstjes gezien. Wij geven onze eigen draai aan dit populaire lijstje, toegespitst op de zorg voor starre endoscopen. Starre endoscopen zijn voor medewerkers van de sterilisatieafdeling extra lastig: het beeld moet goed zijn, ze zijn kwetsbaar en duur, en ze raken snel beschadigd. Lees verder over de meest voorkomende risico's bij starre endoscopen en hoe medewerkers ze kunnen voorkomen!
1. Schade aan het distale uiteinde wordt niet opgemerkt
Tijdens een ingreep kan het distale uiteinde van de endoscoop in contact komen met andere chirurgische instrumenten, zoals shavers, lasers en coagulatieapparatuur. Daardoor kan het glas aan het uiteinde, de metalen buitenbuis of de lichtvezels in de tip verbranden, krassen, afbrokkelen of anderszins beschadigd raken.
Gevaar: beschadigd glas kan loskomen of in de patiënt terechtkomen, met een slecht herstel of een nieuwe ingreep als gevolg. Scherpe randen of bramen op de endoscoop kunnen weefselschade veroorzaken. Vezels kunnen beschadigd raken of terugtrekken, waardoor lichtverlies ontstaat en een holte waarin vuil zich ophoopt, zodat sterilisatie niet meer effectief is.
Preventie: controleer na elke ingreep en vóór de sterilisatie specifiek het distale uiteinde onder vergroting: het venster, de afdichting/soldeerverbinding, de vezels en het hele uiteinde rondom. Endoscopen met schade aan het distale uiteinde moeten uit gebruik worden genomen en gerepareerd.
2. Slechte reiniging van het distale glas
Op het distale glas kunnen organisch vuil, chemische oppervlakteactieve stoffen en kalkaanslag achterblijven. Bij onvoldoende reiniging, gevolgd door gebruik en sterilisatie, wordt die aanslag na verloop van tijd steeds erger.
Gevaar: aanslag op het distale venster zorgt voor slechte optische kwaliteit en risico op kruisbesmetting. (Onthoud: wat niet schoon is, kan niet steriel zijn.)
Preventie: reinig en polijst het distale venster dagelijks. Gebruik na het reinigen en vóór de sterilisatie een door de fabrikant geleverde polijstpasta (goed naspoelen en verwijderen), een reinigingsmiddel op waterbasis of een niet-schurend doekje. Ons favoriete hulpmiddel is een simpel potloodgummetje: "gum" het venster voorzichtig om hardnekkige aanslag te verwijderen en veeg het daarna af met aceton of alcohol. Controleer onder vergroting en herhaal zo nodig. (Het oculairvenster kun je op dezelfde manier reinigen.)
3. Slechte controle van het beeld
De visuele inspectie is de belangrijkste controle om zeker te weten dat het beeld helder is en klaar voor de volgende ingreep. Helaas hebben veel medewerkers nooit goed geleerd hoe je door de endoscoop kijkt om te beoordelen of het beeld helder is.
Preventie: kijk pas door de endoscoop nadat je het distale venster hebt gecontroleerd en gereinigd. Kijk omlaag naar een wit, mat vel papier met kleine letters, en controleer of het hele beeld scherp, helder en volledig rond is. Veel medewerkers kijken gewoon in de ruimte. Dan zie je geen fijne details en boots je de brandpuntsafstand van de anatomie tijdens de ingreep niet na. Twijfel je? Sluit de endoscoop aan op een camera en controleer het beeld op een monitor.
Of speel op zeker en gebruik LightControl.
4. Verkeerd transport en verkeerde opslag
Het gebeurt maar al te vaak dat endoscopen naar de sterilisatieafdeling worden gebracht met andere instrumenten erbovenop, of los rollend in de instrumentennet.
Gevaar: meer kans op schade en hogere reparatiekosten.
Preventie: houd endoscopen tijdens transport en opslag gescheiden van ander instrumentarium, en zorg dat ze vastliggen en niet kunnen rollen of vallen.
5. De inwendige optiek niet controleren
Een stap die vaak wordt overgeslagen, is de inspectie van de inwendige optische onderdelen. Als lenzen in de endoscoop afbrokkelen, breken of vocht bevatten, kan dat leiden tot beeldproblemen: van een wazig of beslagen beeld tot een gedeeltelijk of volledig zwart beeld.
Gevaar: elke vorm van optische schade kan de kwaliteit van de ingreep verminderen en tot meer klachten leiden. Optische schade gaat bovendien vaak samen met andere schade, zoals een verbogen schacht of een defecte afdichting, wat extra problemen bij gebruik of voor de veiligheid kan geven.
Preventie: met een vergrootloep of een inwendige optische scanner voor starre endoscopen, zoals EndoScan, kun je "in" de optiek kijken. Zo beoordeel je het lenzenstelsel en spoor je defecten op zoals afgebrokkelde of gebroken lenzen, loslatende lenzen en vochtinsluiting. Zonder zo'n hulpmiddel kun je de inwendige lenzen niet beoordelen. Daarnaast is het handig als de sterilisatieafdeling een monitor of zelfs een draadloze camera heeft om het beeld extra te controleren.
6. Flashsterilisatie
Door een tekort aan voorraad, of omdat ze te horen hebben gekregen dat het mag, gebruiken veel instellingen Immediate Use Steam Sterilization (IUSS) om endoscopen sneller terug te krijgen.
Gevaar: regelmatig flashsteriliseren van endoscopen (zelfs als de fabrikant het toestaat) verkort de levensduur en verhoogt het aantal reparaties. Het snelle opwarmen en afkoelen belast de optische glasonderdelen en de hermetische afdichtingen.
Preventie: zorg voor voldoende voorraad, zodat flash- en routinematig autoclaveren niet nodig is. Een lagetemperatuursterilisatie is niet verplicht, maar kan de levensduur van je instrumenten flink verlengen.
7. Druk op de schacht
De glazen staaflenzen in de schacht van de endoscoop zijn zeer kwetsbaar. Duwen of trekken aan de schacht bij het plaatsen in of uithalen uit de sterilisatiecontainer kan de lenzen laten barsten of de schacht verbuigen. Ook druk, stoten of laten vallen kan de kwetsbare optiek beschadigen.
Gevaar: elke vorm van verbuiging kan dure schade veroorzaken. Een verbogen schacht kan bovendien tot beeldverschuiving leiden of problemen geven met bijpassend instrumentarium tijdens de ingreep.
Preventie: pak de endoscoop niet bij de schacht. Leg hem heel voorzichtig in de sterilisatiecontainer en vermijd duwen of trekken aan de schacht.
8. Te weinig voorraad
Zijn er meer ingrepen of nieuwe chirurgen bijgekomen, maar is de voorraad niet uitgebreid? Dan is dat al een signaal dat je voorraad mogelijk tekortschiet. Andere signalen: je hebt steeds leeninstrumenten nodig, ingrepen worden uitgesteld of afgezegd door een tekort aan instrumenten, er zijn vaak meerdere endoscopen tegelijk in reparatie, of je moet regelmatig IUSS gebruiken om de vraag bij te houden.
Gevaar: afgezegde of uitgestelde ingrepen en vaker reparaties door IUSS zijn veelvoorkomende risico's. Gehaaste medewerkers kunnen bovendien stappen overslaan bij inspectie en herverwerking om instrumenten snel klaar te hebben. Dat vergroot de risico's voor de patiënt, de werkdruk voor medewerkers en het aantal klachten van het OK-team.
Preventie: analyseer regelmatig of je de groeiende vraag kunt bijbenen. Past nieuw instrumentarium niet in het budget? Bij een betrouwbare leverancier van gebruikte apparatuur kun je vaak extra endoscopen en instrumenten kopen voor een fractie van de nieuwprijs. Zijn er veel reparaties? Dan helpen trainingen en aandacht voor goede verzorging en hantering vaak om het aantal reparaties terug te dringen.
9. De lichtvezels niet controleren
De lichtvezels die het licht door de endoscoop geleiden, staan los van de inwendige lenzen. Is het beeld "donker", dan moet je kunnen vaststellen of dat komt door slechte optiek of door beschadigde lichtvezels. Beide kunnen minder licht veroorzaken.
Gevaar: een lage lichtopbrengst door gebroken of beschadigde vezels vermindert de optische kwaliteit van de ingreep. Bovendien zet het OK-team de lichtbron dan vaak hoger, wat extra warmte oplevert en het risico op brandwonden of brand vergroot als een hete lichtkabel de patiënt of een afdekdoek raakt.
Preventie: inspecteer de lichtvezels in de endoscoop (en in de lichtkabels) door de lichtaansluiting naar een gewone lamp te houden en naar het andere (distale) uiteinde te kijken. Veel gebroken vezels zie je als zwarte puntjes. Controleer in beide richtingen en let ook op verbrande, teruggetrokken of blootliggende vezels. Een visuele controle van het licht is vrij subjectief. We raden daarom aan de lichtopbrengst van lichtbron, lichtkabel en endoscoop te meten met een lichtmeter, zoals de EndoLume.
10. Adapters van de lichtaansluiting nooit verwijderen voor reiniging en sterilisatie
Alle hulpmiddelen met afneembare onderdelen moeten vóór de sterilisatie worden gedemonteerd. Adapters van de lichtaansluiting vormen daarop geen uitzondering. Daarnaast moet elke operatie-endoscoop met een inwendig kanaal volgens de instructies worden gereinigd.
Gevaar: corrosie en vuil onder de adapters van de lichtaansluiting, of in een slecht gereinigd kanaal, vormen een risico op kruisbesmetting.
Preventie: verwijder de adapters of andere afneembare accessoires en leg ze tijdens de sterilisatie bij de endoscoop in de container. Zorg voor voldoende reserve-adapters voor als er een zoekraakt. En tot slot: lijm de adapters nooit vast en forceer adapters niet die niet los willen. Als je de lichtaansluiting verdraait, kun je de vezels eronder doorbreken. Volg de gebruiksaanwijzing van de fabrikant voor het reinigen van endoscopen met een inwendig werkkanaal.
(Deze blog verscheen oorspronkelijk op LinkedIn en is geschreven door Lee Ann Purtell van Capital Medical Resources LLC.)
Zie jij in de praktijk risico's die hier niet tussen staan? Deel je inzichten in de reacties 👇
